Liên Hợp Quốc cảnh báo nguy cơ “đại dịch kỹ thuật số”

Vấn đề được đề cập tại Báo cáo “Khi các hệ thống kỹ thuật số gặp sự cố – Những rủi ro tiềm ẩn của thế giới kỹ thuật số” do UNDRR vừa công bố ngày 5/5 về. Báo cáo nêu bật các kịch bản rủi ro trên Trái đất, trên biển và trong không gian, phân tích tính dễ tổn thương của các hệ thống kỹ thuật số liên kết với nhau và đưa ra lộ trình chuẩn bị ứng phó.

Các chuyên gia được Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Văn phòng Giảm thiểu Rủi ro Thảm họa của Liên Hợp Quốc (UNDRR) và Sciences Po tập hợp lại kêu gọi hành động phối hợp giữa các quốc gia để cải thiện khả năng phục hồi kỹ thuật số và bảo vệ các dịch vụ thiết yếu như chăm sóc sức khỏe, tài chính và ứng phó khẩn cấp.

“Khả năng phục hồi phải được tích hợp vào bản chất cốt lõi của các công nghệ mà chúng ta phụ thuộc vào,” bà Doreen Bogdan-Martin, Tổng thư ký ITU, cho biết. “Báo cáo này kêu gọi chúng ta xem xét bản chất mang tính hệ thống của các rủi ro và suy nghĩ lại cách chúng ta bảo vệ các hệ thống kết nối và tạo sức mạnh cho nhân loại”.

“Khi xã hội của chúng ta ngày càng phụ thuộc vào công nghệ kỹ thuật số, những gián đoạn do thiên tai gây ra có thể lan rộng khắp các hệ thống và biên giới, dẫn đến những sự cố sâu rộng và tiềm tàng thảm khốc”, ông Kamal Kishore, Đại diện đặc biệt của Tổng thư ký Liên hợp quốc về Giảm thiểu rủi ro thiên tai và người đứng đầu UNDRR, cho biết. “Chúng ta phải lập kế hoạch, xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng kỹ thuật số với rủi ro hệ thống trong tâm trí – ngay bây giờ và trong tương lai. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật số phải là cơ sở hạ tầng có khả năng phục hồi”.

UNDRR: Liệu chúng ta đã sẵn sàng cho những cơn bão mặt trời, sự cố đứt cáp ngầm, gián đoạn vệ tinh và thời tiết cực đoan làm gián đoạn mạng lưới thông tin liên lạc và có khả năng gây ra một “đại dịch kỹ thuật số” hay chưa?”

Những rủi ro của sự phụ thuộc vào công nghệ số

Theo UNDRR, công nghệ kỹ thuật số đã cách mạng hóa cách chúng ta sống, kết nối và làm việc, nhưng sự phụ thuộc ngày càng tăng của chúng ta vào các hệ thống này đã tạo ra những rủi ro thường không được chú ý.

Một cơn bão mặt trời dữ dội có thể làm hỏng các vệ tinh, làm gián đoạn hệ thống định vị và gây bất ổn lưới điện, với thời gian phục hồi tính bằng tháng. Nhiệt độ cực đoan có thể làm quá tải các trung tâm dữ liệu, dẫn đến gián đoạn dịch vụ di động, cũng như gây ra sự cố trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và các giao dịch tài chính. Trong khi đó, động đất hoặc các thảm họa tự nhiên khác có thể làm gián đoạn các kết nối Internet quan trọng, làm chậm hoạt động kinh doanh và khiến toàn bộ quốc gia bị mất kết nối trong nhiều tuần.

Bất kỳ tình huống cụ thể nào cũng có vẻ riêng lẻ và khó xảy ra, không đủ đáng báo động để thúc đẩy một phản ứng toàn cầu kịp thời. Tuy nhiên, các lỗ hổng kỹ thuật số là có thật, và các sự cố bất ngờ chắc chắn sẽ xảy ra.

Báo cáo nêu bật một điểm yếu khác: Xã hội ngày càng phụ thuộc vào các hệ thống kỹ thuật số mà không duy trì các kỹ năng tương tự và đảm bảo các phương án dự phòng đầy đủ. Khi các hệ thống lớn gặp sự cố, các giải pháp thay thế ngoại tuyến không phải lúc nào cũng khả dụng.

“Đối mặt với các rủi ro mang tính hệ thống có nghĩa là phải nhìn xa hơn dữ liệu và phối hợp giữa các lĩnh vực,” Arancha González, Trưởng khoa Quan hệ Quốc tế tại Sciences Po, Paris, cho biết. “Báo cáo này cho thấy cách thức hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng có thể giúp chúng ta xây dựng khả năng phục hồi trong một thế giới ngày càng kết nối.”

Biến kiến ​​thức thành hành động

Báo cáo kêu gọi các nhà hoạch định chính sách, khu vực tư nhân và xã hội dân sự hành động ngay bây giờ để ngăn chặn những rủi ro này trở thành một “đại dịch kỹ thuật số”, đồng thời thúc giục sự cam kết toàn cầu và hành động phối hợp.

Các tác giả đề xuất xem xét sáu ưu tiên để bảo vệ cơ sở hạ tầng kỹ thuật số quan trọng:

Nâng cao kiến ​​thức: Xác định các điểm yếu, lập bản đồ các mối liên hệ giữa các lĩnh vực, phát triển các mô hình phản ứng dây chuyền tiềm tàng và duy trì các kỹ năng tương tự.
Hiện đại hóa quản lý rủi ro: Coi các sự cố gián đoạn kỹ thuật số ngoài ý muốn là rủi ro cốt lõi bằng cách cập nhật các khuôn khổ pháp lý và quản lý rủi ro thiên tai cũng như các biện pháp khuyến khích.
Tăng cường các tiêu chuẩn và kế hoạch: Thiết lập các hệ thống dự phòng mạnh mẽ và tiến hành lập kế hoạch kịch bản đa ngành chung.
Tăng cường phối hợp về các rủi ro trọng yếu: Chủ động phối hợp về các rủi ro có tác động lớn ảnh hưởng đến thời tiết không gian, cáp ngầm dưới biển, vệ tinh và trung tâm dữ liệu.
Tăng cường khả năng phục hồi của xã hội: Trang bị cho cộng đồng và các tổ chức khả năng chống chịu và phục hồi sau những gián đoạn kỹ thuật số bằng cách thúc đẩy năng lực thích ứng.
Thúc đẩy lòng tin và sự hợp tác: Xây dựng năng lực, tập hợp các bên liên quan và nâng cao nhận thức chung cũng như trách nhiệm giải trình giữa các lĩnh vực và xuyên biên giới.

Những phát hiện này là kết quả của một quá trình hợp tác giữa các chuyên gia đến từ 12 quốc gia, đại diện cho chính quyền quốc gia, khu vực tư nhân, giới học thuật và các tổ chức quốc tế.