Nguy cơ “siêu El Nino” quay lại: Việt Nam đối mặt nắng nóng, hạn hán khốc liệt?

Theo PGS.TS Mai Văn Khiêm – Giám đốc Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia thì “El Nino” là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, kéo dài 8 – 12 tháng, hoặc lâu hơn, thường xuất hiện 3 – 4 năm một lần, song cũng có khi dày hơn hoặc thưa hơn.

Ngay từ đầu năm 2026 đến nay, cơ quan khí tượng liên tục duy trì nhận định về khả năng hình thành El Nino vào giai đoạn cuối năm 2026. Các cập nhật dự báo mới nhất cho thấy xác suất xảy ra El Nino đang có xu hướng gia tăng rõ rệt, với khả năng xuất hiện trong giai đoạn cuối năm 2026 khoảng 70–80% và có thể kéo dài sang năm 2027.

Đáng lưu ý, phần lớn các mô hình dự báo hiện nay đang nghiêng về kịch bản El Nino đạt cường độ rất mạnh, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 phổ biến ở mức tương đương các sự kiện El Nino rất mạnh trong quá khứ như 1982–1983, 1997–1998 và 2015–2016, khi chỉ số Oceanic Nino Index đều vượt ngưỡng +2,0°C và gây ra nhiều biến động khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

(Ảnh minh hoạ)

Ông Mai Văn Khiêm đặc biệt lưu ý, hiện chỉ một số ít mô hình cá biệt đưa ra kịch bản cực đoan với cường độ có thể vượt các mức kỷ lục trước đây. Ngoài ra, các dự báo dài hạn vẫn còn nhiều bất định, đặc biệt trong giai đoạn chuyển mùa tính chắc chắn chưa cao. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, còn quá sớm để khẳng định khả năng xuất hiện “siêu El Nino”.

Hiện, cơ quan dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia vẫn đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ và sẽ cập nhật kịp thời các diễn biến mới trong thời gian tới.

Ông Mai Văn Khiêm cho biết, trong thời kỳ El Nino, tình trạng thiếu hụt mưa phổ biến sẽ xuất hiện tại các quốc gia Đông Nam Châu Á, Ấn Độ và cả khu vực Châu Úc. El Nino cũng làm cho nhiệt độ có xu hướng tăng cao, như tại Ấn Độ, Đông Nam Châu Á, bờ Đông Châu Úc, phía Nam Châu Phi, bờ Đông Bắc Mỹ.

Đối với Việt Nam, những năm El Nino mạnh, hầu hết các vùng trên cả nước, nhiệt độ trung bình các tháng có xu thế cao hơn bình thường; nắng nóng nhiều hơn và gay gắt hơn; khả năng xuất hiện nhiều kỷ lục về nhiệt độ cao nhất tuyệt đối.

Đồng thời, El Nino thường gây thâm hụt lượng mưa ở đa phần diện tích cả nước với mức phổ biến từ 25-50%, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở phần thượng nguồn các sông xuyên biên giới như sông Hồng, sông Mê Công, sông Đà, đặt ra yêu cầu cấp bách về ứng phó.

Nghiêm trọng nhất là những năm El Nino thường gây ra tình trạng xâm nhập mặn khốc liệt, ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt và sản xuất của người dân, nhất là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi dễ chịu tổn thương nhất do biến đổi khí hậu.

Có thể lấy ví dụ điển hình là các năm 2015-2016 và năm 2019-2020, khi El Nino có cường độ rất mạnh, nước ta đã hứng chịu hạn hán, xâm nhập mặn khốc liệt.

“Tuy nhiên, chúng tôi cũng lưu ý, El Nino có tính biến động rất mạnh, mặc dù tổng lượng mưa có thể thiếu hụt nhưng lại hay xuất hiện các trận mưa lớn kỷ lục thời đoạn ngắn trong một ngày hoặc vài giờ đồng hồ. Ngoài ra, dự báo bão có thể không xuất hiện nhiều, nhưng gây nguy cơ xuất hiện cơn bão bất thường, cả về cường độ và hướng đi.

Vì vậy, ngay trong những năm El Nino mạnh vẫn xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24h, điển hình như năm 2015, tại Quảng Ninh lại xuất hiện mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7”, ông Mai Văn Khiêm nói.

Còn quá sớm để khẳng định khả năng xảy ra “siêu El Nino” (Ảnh minh hoạ)

Hiện tượng El Nino không xảy ra theo mốc riêng của từng quốc gia mà theo chu kỳ toàn cầu. Với Việt Nam, lần gần nhất ghi nhận một đợt El Nino rõ rệt là giai đoạn 2023 – đầu 2024, khi El Nino quay trở lại và đạt cường độ trung bình đến mạnh, gây ra nhiều đợt nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, nguy cơ hạn hán ở nhiều khu vực.

Trước đó, các đợt đáng chú ý gồm: 2018–2019 (mức yếu–trung bình) và 2015–2016 – đây là một trong những đợt El Nino mạnh nhất lịch sử, gây hạn mặn nghiêm trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long.