TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Y học thể thao hiện đại kết hợp y học cổ truyền trong chăm sóc vận động viên

PV: Tại ASIAD 20, hình ảnh bác sĩ chăm sóc vận động viên ngay tại nhà thi đấu rất dễ gây chú ý. Nhưng nếu nhìn từ góc độ phát triển thể thao hiện đại, vai trò của y học thể thao bắt đầu từ đâu, thưa ông?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Vai trò ấy cần bắt đầu từ trước khi vận động viên lên đường dự giải. Xử lý chấn thương tại sân chỉ là phần dễ thấy. Một hệ thống y học thể thao còn phải theo dõi sức khỏe định kỳ, nhận diện nguy cơ theo đặc điểm từng môn, đồng hành với quá trình tập luyện, dinh dưỡng và phục hồi. Mục tiêu không chỉ là giúp vận động viên có mặt ở một cuộc thi, mà là duy trì khả năng tập luyện và thi đấu bền vững qua nhiều mùa giải. ASIAD cho chúng ta thấy rõ giá trị của sự chuẩn bị dài hạn ấy.

PV: Ông nhấn mạnh việc kết hợp y học thể thao hiện đại với y học cổ truyền. Hai hướng tiếp cận này được vận dụng thế nào khi chăm sóc vận động viên thành tích cao?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Trong chăm sóc vận động viên, đặc biệt là vận động viên thành tích cao, có thể phối hợp phương pháp y học thể thao hiện đại với y học cổ truyền. Y học thể thao hiện đại giúp đo lường, đánh giá mức độ chấn thương và sử dụng các thiết bị, biện pháp hỗ trợ phục hồi. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc làm nóng cơ, chườm nóng hoặc chườm lạnh, kéo giãn và các thao tác chăm sóc vùng cơ bị tổn thương.

Y học cổ truyền có những kỹ thuật xoa bóp, bấm huyệt và các bài thuốc được sử dụng trong chăm sóc, điều trị chấn thương. Các biện pháp ấy hướng tới hỗ trợ thể lực và quá trình hồi phục của vận động viên. Theo tôi, điểm mạnh của y học thể thao Việt Nam là biết kết hợp hai hướng tiếp cận để tạo nên phương án chăm sóc sức khỏe và phục hồi phù hợp hơn cho từng vận động viên.

PV: Đoàn Thể thao Việt Nam lần này có 10 cán bộ y tế phục vụ 498 thành viên. Cách bố trí ấy cho thấy yêu cầu tổ chức y học thể thao tại một đại hội nhiều môn phức tạp ra sao?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Các đội tuyển thi đấu, di chuyển và lưu trú tại nhiều nơi nên không thể tổ chức công việc theo một điểm trực duy nhất. Theo thông tin đã công bố, lực lượng y tế được phân công theo đội tuyển, địa điểm thi đấu; các khu lưu trú có người trực 24/24. Riêng đội wushu có bác sĩ đồng hành xuyên suốt. Bài toán là phối hợp con người, thông tin và thời gian: ai theo dõi vận động viên, ai tiếp nhận tình huống phát sinh, và kết quả đánh giá được trao đổi với ban huấn luyện như thế nào.

PV: Trường hợp Đinh Văn Tâm bước vào trận chung kết sau chấn thương ở cả hai đầu gối đặt ra câu hỏi lớn: khi vận động viên rất muốn thi đấu, giới hạn của quyết tâm nằm ở đâu?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Tâm giành quyền tranh HCV sau trận bán kết, rồi được ghi nhận có một bên gối chảy dịch, bên còn lại giãn dây chằng. Đội ngũ y tế đã chăm sóc, hỗ trợ phục hồi để anh có thể bước vào trận chung kết và giành HCB. Từ trường hợp này, điều cần bàn sâu không phải một biện pháp điều trị đơn lẻ, mà là nguyên tắc ra quyết định: đánh giá nguy cơ của từng vận động viên, trao đổi minh bạch với họ và ban huấn luyện, rồi theo dõi sát diễn biến sức khỏe. Tấm huy chương có ý nghĩa lớn, nhưng không thể tách khỏi sự nghiệp lâu dài của vận động viên.

PV: Trong thể thao thành tích cao, khối lượng tập luyện phải đủ lớn để tiến bộ nhưng cũng có thể làm tăng nguy cơ quá tải. Y học thể thao nên tham gia vào quá trình huấn luyện bằng cách nào?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Bác sĩ không thay huấn luyện viên xây dựng giáo án. Tuy nhiên, thông tin về sức khỏe, lịch sử chấn thương, đáp ứng với tải tập luyện và khả năng phục hồi cần được đưa vào trao đổi chuyên môn thường xuyên. Khi vận động viên liên tục mệt mỏi hoặc tái phát triệu chứng, điều chỉnh sớm có thể quan trọng hơn việc cố hoàn thành một buổi tập. Sự phối hợp chỉ hiệu quả khi hai phía có cơ chế chia sẻ thông tin đáng tin cậy, tôn trọng vai trò chuyên môn của nhau và đặt vận động viên ở trung tâm.

PV: Nhiều người vẫn hiểu “phục hồi” là việc làm sau chấn thương. Ông muốn công chúng nhìn nhận khái niệm này rộng hơn như thế nào?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Phục hồi còn là quá trình hằng ngày giữa các buổi tập và lượt thi: ngủ, ăn uống, điều chỉnh vận động và theo dõi thể trạng. Với một đại hội kéo dài, nhiều môn có lịch thi dày, chăm sóc sau trận ảnh hưởng đến khả năng bước vào lượt thi kế tiếp. Khi đã xảy ra chấn thương, việc trở lại tập luyện cũng cần được đánh giá theo chức năng và yêu cầu của môn thi, thay vì chỉ căn cứ vào cảm giác hết đau hoặc mong muốn sớm trở lại.

PV: Một nhiệm vụ ít được nhắc đến tại ASIAD là kiểm soát thuốc và phòng, chống doping. Vì sao đây phải là công việc thường trực của đội ngũ y tế?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Việc dùng thuốc, thực phẩm bổ sung hay một phương pháp điều trị cho vận động viên đều phải được kiểm tra thận trọng theo quy định áp dụng tại thời điểm thi đấu. Tổ y tế không chỉ xử lý triệu chứng trước mắt mà còn cần bảo vệ quyền lợi thi đấu của vận động viên. Vì vậy, hồ sơ dùng thuốc, trao đổi giữa các thành viên chuyên môn và hướng dẫn để vận động viên không tự ý sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc là những phần của công tác phòng ngừa.

PV: Ông từng nói các bác sĩ và kỹ thuật viên của đoàn rất tận tâm. Theo ông, sự tận tâm ấy cần được nâng đỡ bằng những điều kiện nào để trở thành năng lực bền vững của thể thao Việt Nam?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Tất cả các bác sĩ, kỹ thuật viên của đoàn đều rất tận tâm, luôn nỗ lực, nhiệt tình để phục vụ tốt nhất cho việc thi đấu của vận động viên. Tinh thần trách nhiệm rất quý, nhưng còn cần đào tạo liên tục, quy trình phối hợp rõ ràng, phương tiện đánh giá và cơ hội làm việc cùng các đội tuyển trong chu kỳ dài. Khi bác sĩ chỉ gặp vận động viên lúc chấn thương hoặc trước ngày lên đường, khả năng phòng ngừa sẽ bị hạn chế.

PV: Với vai trò Chủ tịch Hội Y học Thể thao Việt Nam, ông kỳ vọng Hội đóng góp gì để y học thể thao không chỉ tập trung ở những đội tuyển lớn?

TS.BS Nguyễn Mạnh Thắng: Vấn đề là xây dựng mạng lưới chuyên môn có thể hỗ trợ từ tuyến đào tạo trẻ đến thể thao đỉnh cao, kết nối bác sĩ, kỹ thuật viên, chuyên gia phục hồi và các cơ sở huấn luyện. Đào tạo, chia sẻ chuẩn thực hành, nghiên cứu và hợp tác giữa các đơn vị sẽ giúp kiến thức đến được nhiều địa phương hơn. ASIAD cho thấy tầm quan trọng của đội ngũ theo sát vận động viên; chặng đường tiếp theo là đưa sự đồng hành ấy vào cả những năm tháng chuẩn bị trước đại hội.